رژیم hCG چیست؟ | بررسی علمی لاغری با هورمون hCG
رژیم hCG یکی از روش‌های قدیمی کاهش وزن است که استفاده از هورمون hCG (گنادوتروپین جفتی انسانی) را در کنار یک رژیم غذایی بسیار کم‌کالری قرار می‌دهد. درباره این روش ادعاهایی مانند افزایش چربی‌سوزی، کاهش اشتها، حفظ عضله و لاغری موضعی مطرح شده است؛ اما شواهد علمی کافی برای تأیید این اثرات وجود ندارد.
مطالعات کنترل‌شده نشان داده‌اند که hCG در مقایسه با دارونما، کاهش وزن بیشتری ایجاد نمی‌کند و کاهش وزنی که در رژیم‌های hCG دیده می‌شود، عمدتاً با محدودیت شدید کالری مرتبط است. سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) نیز هیچ فرآورده hCG را برای کاهش وزن تأیید نکرده است.
در این مقاله از زروان، رژیم hCG را از نظر علمی بررسی می‌کنیم و تفاوت میان ادعاهای تبلیغاتی و شواهد موجود را توضیح می‌دهیم.
هورمون hCG چیست؟
hCG مخفف Human Chorionic Gonadotropin یا گنادوتروپین جفتی انسانی است. این هورمون به‌طور طبیعی در دوران بارداری توسط جفت تولید می‌شود.
hCG یک هورمون واقعی با کاربردهای پزشکی مشخص است و برخی فرآورده‌های دارویی آن برای مواردی مانند بعضی درمان‌های ناباروری زنان و برخی کاربردهای هورمونی در مردان استفاده می‌شوند.
اما این کاربردهای پزشکی به معنای مؤثر بودن hCG برای کاهش وزن نیست. FDA اعلام کرده است که هیچ فرآورده hCG برای کاهش وزن تأیید نشده است. فرآورده‌های تأییدشده hCG برای کاربردهای پزشکی مشخص، داروهای تجویزی هستند.
رژیم hCG چگونه شکل گرفت؟
ایده استفاده از hCG برای کاهش وزن به دهه ۱۹۵۰ بازمی‌گردد. پزشک بریتانیایی A. T. W. Simeons استفاده از hCG را همراه با رژیم بسیار کم‌کالری برای کاهش وزن مطرح کرد.
نسخه کلاسیک این روش معمولاً شامل مصرف hCG در کنار رژیمی با حدود ۵۰۰ کالری در روز بود. بعدها انواع مختلفی از رژیم hCG، از جمله محصولات خوراکی، قطره‌ای و اسپری، در بازار عرضه شدند.
بنابراین «رژیم hCG» یک برنامه غذایی استاندارد و تأییدشده پزشکی محسوب نمی‌شود و نسخه‌های مختلفی با این نام وجود دارند.
رژیم hCG چگونه انجام می‌شود؟
در نسخه کلاسیک رژیم hCG، برنامه معمولاً به چند مرحله تقسیم می‌شد:
مرحله بارگیری
در این مرحله، فرد برای مدت کوتاهی مقدار بیشتری غذا مصرف می‌کرد و شروع مصرف hCG نیز در این دوره مطرح می‌شد.
برای این مرحله، شواهد کافی وجود ندارد که نشان دهد «بارگیری» برای کاهش وزن ضروری است یا مزیت مستقلی ایجاد می‌کند.
مرحله کاهش وزن
در مرحله اصلی، فرد رژیم بسیار کم‌کالری را دنبال می‌کرد. در نسخه کلاسیک، مقدار انرژی مصرفی حدود ۵۰۰ کالری در روز بود.
کاهش وزن در چنین شرایطی قابل انتظار است؛ زیرا دریافت انرژی بسیار کمتر از نیاز بدن است. اما این کاهش وزن به‌تنهایی نشان‌دهنده اثر hCG نیست.
FDA نیز تأکید کرده است که کاهش وزن مشاهده‌شده در این رژیم‌ها ناشی از محدودیت شدید کالری است، نه اثر اثبات‌شده hCG.
مرحله تثبیت
در نسخه کلاسیک، پس از دوره کاهش وزن، مرحله‌ای برای تثبیت وزن در نظر گرفته می‌شد.
با این حال، ساختار این مراحل نباید به‌عنوان یک پروتکل استاندارد و اثبات‌شده پزشکی برای کاهش وزن در نظر گرفته شود.
آیا رژیم hCG واقعاً باعث لاغری می‌شود؟
خود hCG به‌عنوان یک روش مؤثر برای کاهش وزن اثبات نشده است.
چند مطالعه کنترل‌شده، hCG را با دارونما مقایسه کرده‌اند. در یک مطالعه دوسوکور روی زنان مبتلا به چاقی، افرادی که hCG دریافت کردند نسبت به گروه دارونما مزیتی از نظر کاهش وزن، اندازه‌های بدن یا میزان گرسنگی نداشتند.
در مطالعه دیگری نیز که ۵۱ زن را بررسی کرد، تفاوت معناداری میان hCG و دارونما از نظر کاهش وزن، درصد کاهش وزن، اندازه دور کمر و باسن یا میزان گرسنگی مشاهده نشد.
یک متاآنالیز از مطالعات مربوط به hCG نیز نتیجه گرفت که شواهد علمی از اثربخشی hCG برای درمان چاقی، کاهش وزن، تغییر توزیع چربی یا کاهش گرسنگی حمایت نمی‌کنند.
بنابراین باید میان کاهش وزن در رژیم hCG و اثر مستقیم hCG بر کاهش وزن تفاوت قائل شد.
چرا بعضی افراد با رژیم hCG وزن کم می‌کنند؟
پاسخ اصلی، محدودیت شدید کالری است.
اگر فرد روزانه حدود ۵۰۰ کالری دریافت کند، انرژی دریافتی او برای بسیاری از افراد بسیار کمتر از نیاز روزانه خواهد بود. در چنین شرایطی بدن برای تأمین انرژی مورد نیاز خود از ذخایر انرژی استفاده می‌کند و وزن کاهش می‌یابد.
در روزهای ابتدایی، کاهش ذخایر گلیکوژن و آب بدن نیز می‌تواند باعث کاهش سریع عدد ترازو شود.
بنابراین مشاهده کاهش وزن در فردی که رژیم hCG را انجام داده است، به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که hCG باعث این کاهش وزن شده است.
FDA نیز صراحتاً اعلام کرده است که داده‌ها از اثر hCG بر کاهش وزن فراتر از چیزی که با محدودیت کالری ایجاد می‌شود، حمایت نمی‌کنند.
آیا hCG چربی‌سوزی را افزایش می‌دهد؟
شواهد علمی کافی برای تأیید این ادعا وجود ندارد.
یکی از ادعاهای رایج درباره رژیم hCG این است که این هورمون باعث آزاد شدن چربی‌های ذخیره‌شده و افزایش استفاده بدن از چربی به‌عنوان انرژی می‌شود.
اما شواهد موجود نشان نداده‌اند که hCG در افراد مبتلا به چاقی، چربی‌سوزی بیشتری نسبت به رژیم کم‌کالری ایجاد کند.
حتی برچسب دارویی hCG نیز تأکید می‌کند که شواهد قابل‌توجهی برای افزایش کاهش وزن فراتر از محدودیت کالری وجود ندارد.
بنابراین عبارت‌هایی مانند «hCG چربی‌سوزی را چند برابر می‌کند» یا «hCG چربی ذخیره‌شده را مستقیماً فعال می‌کند» پشتوانه علمی کافی ندارند.
آیا hCG باعث لاغری موضعی می‌شود؟
خیر؛ شواهد کافی برای این ادعا وجود ندارد.
در تبلیغات رژیم hCG گاهی گفته می‌شود که این هورمون می‌تواند چربی قسمت‌هایی مانند شکم، پهلو، ران یا باسن را به شکل خاصی کاهش دهد.
مطالعات کنترل‌شده چنین اثری را تأیید نکرده‌اند. در یکی از مطالعات، تفاوتی در اندازه‌گیری‌های بدن میان گروه hCG و دارونما مشاهده نشد.
بنابراین hCG را نمی‌توان یک روش علمی برای لاغری موضعی شکم، پهلو یا ران معرفی کرد.
آیا hCG اشتها را کاهش می‌دهد؟
شواهد علمی کافی برای تأیید این اثر وجود ندارد.
کاهش گرسنگی یکی از ادعاهای قدیمی درباره رژیم hCG است، اما مطالعات کنترل‌شده تفاوت قابل‌توجهی در میزان گرسنگی میان hCG و دارونما نشان نداده‌اند.
FDA نیز اعلام کرده است که شواهد قابل‌توجهی وجود ندارد که hCG گرسنگی یا ناراحتی ناشی از رژیم‌های محدودکننده کالری را کاهش دهد.
آیا hCG از عضله در برابر تحلیل محافظت می‌کند؟
برای این ادعا نیز شواهد علمی کافی وجود ندارد.
یکی از نگرانی‌های رژیم‌های بسیار کم‌کالری، دریافت ناکافی پروتئین و سایر مواد مغذی و احتمال کاهش توده بدون چربی بدن است.
بنابراین نمی‌توان ادعا کرد که مصرف hCG باعث می‌شود فرد در یک رژیم بسیار کم‌کالری بدون از دست دادن عضله وزن کم کند.
حفظ توده عضلانی در کاهش وزن بیشتر به عواملی مانند دریافت کافی پروتئین، تمرینات مقاومتی و تنظیم مناسب میزان کاهش وزن وابسته است و نباید آن را به اثر اثبات‌نشده hCG نسبت داد.
آیا hCG متابولیسم را «ریست» می‌کند؟
شواهد علمی کافی برای چنین ادعایی وجود ندارد.
عبارت‌هایی مانند «ریست متابولیسم»، «فعال کردن متابولیسم» یا «بازتنظیم متابولیسم با hCG» بیشتر در تبلیغات رژیم hCG دیده می‌شوند.
هیچ شواهد قابل‌اعتمادی وجود ندارد که hCG بتواند متابولیسم بدن را به شکلی که در تبلیغات این رژیم‌ها مطرح می‌شود «ریست» کند.
بنابراین بهتر است این اصطلاحات را به‌عنوان واقعیت علمی در نظر نگیریم.
رژیم ۵۰۰ کالری چه خطراتی دارد؟
رژیم حدود ۵۰۰ کالری در روز یک رژیم بسیار کم‌کالری محسوب می‌شود و برای استفاده خودسرانه مناسب نیست.
FDA درباره رژیم‌های بسیار کم‌کالری، خطراتی مانند موارد زیر را مطرح کرده است:
- تشکیل سنگ کیسه صفرا
- اختلالات الکترولیتی
- بی‌نظمی ضربان قلب
- دریافت ناکافی ویتامین‌ها و مواد معدنی
- دریافت ناکافی پروتئین
رژیم‌های بسیار کم‌کالری در بعضی شرایط پزشکی ممکن است تحت نظارت متخصص و برای اهداف مشخص استفاده شوند، اما اجرای خودسرانه آن‌ها می‌تواند خطرناک باشد.
آیا کاهش وزن سریع خطر سنگ صفرا را افزایش می‌دهد؟
بله. کاهش وزن بسیار سریع و رژیم‌های بسیار کم‌کالری می‌توانند احتمال تشکیل سنگ کیسه صفرا را افزایش دهند.
مؤسسه ملی دیابت و بیماری‌های گوارشی و کلیوی آمریکا (NIDDK) نیز توصیه می‌کند از رژیم‌های اصطلاحاً «Crash Diet» که کاهش وزن سریع را وعده می‌دهند، پرهیز شود و کاهش وزن با سرعت مناسب‌تری دنبال شود.
این موضوع یکی از دلایلی است که رژیم‌های بسیار محدودکننده نباید بدون نظارت متخصص اجرا شوند.
عوارض احتمالی رژیم hCG چیست؟
برای بررسی عوارض باید دو موضوع را از یکدیگر جدا کنیم: خطرات خود hCG و خطرات رژیم بسیار کم‌کالری همراه آن.
خطرات رژیم بسیار کم‌کالری
محدودیت شدید کالری می‌تواند خطر موارد زیر را افزایش دهد:
- کمبود مواد مغذی
- دریافت ناکافی پروتئین
- اختلالات الکترولیتی
- بی‌نظمی ضربان قلب
- سنگ کیسه صفرا
- ضعف و خستگی
- کاهش توده بدون چربی
عوارض احتمالی hCG
hCG یک هورمون و داروی واقعی است و مصرف دارویی آن باید برای کاربردهای پزشکی مشخص و تحت نظر پزشک باشد.
FDA گزارش‌هایی از عوارض جدی در ارتباط با مصرف hCG برای کاهش وزن دریافت کرده است؛ از جمله مواردی مانند آمبولی ریه، مشکلات قلبی، مشکلات عروقی مغز، ایست قلبی و مرگ. وجود این گزارش‌ها به این معنا نیست که چنین عوارضی در همه مصرف‌کنندگان رخ می‌دهد، اما نشان می‌دهد استفاده از hCG برای کاهش وزن را نمی‌توان روشی بی‌خطر و تأییدشده در نظر گرفت.
آیا قطره hCG برای لاغری مؤثر است؟
شواهد علمی کافی برای اثربخشی قطره hCG در کاهش وزن وجود ندارد.
محصولاتی با عنوان‌هایی مانند:
- قطره hCG
- اسپری hCG
- قرص hCG
- پلت hCG
- hCG هومیوپاتیک
برای کاهش وزن تبلیغ شده‌اند.
FDA اعلام کرده است که محصولات هومیوپاتیک hCG که برای کاهش وزن عرضه می‌شوند، از نظر ایمنی و اثربخشی برای این کاربرد تأیید نشده‌اند. همچنین هیچ محصول hCG مورد تأیید FDA برای کاهش وزن وجود ندارد.
بنابراین صرفاً وجود عبارت «hCG» روی بسته‌بندی یک محصول، دلیل اثربخشی آن برای کاهش وزن نیست.
آیا hCG داروی لاغری است؟
خیر.
hCG برای برخی کاربردهای پزشکی مشخص دارویی شناخته‌شده است، اما برای کاهش وزن یا درمان چاقی تأیید نشده است.
FDA اعلام کرده است که فرآورده‌های hCG تأییدشده برای کاربردهای پزشکی خاص، داروهای تجویزی هستند و هیچ فرآورده hCG برای کاهش وزن مورد تأیید FDA نیست.
بنابراین نباید مصرف hCG برای ناباروری یا سایر کاربردهای پزشکی را با استفاده از آن به‌عنوان داروی لاغری یکسان دانست.
آیا رژیم hCG باعث کاهش وزن ماندگار می‌شود؟
شواهد کافی برای اثبات کاهش وزن پایدار با رژیم hCG وجود ندارد.
کاهش وزن سریع در رژیم‌های بسیار کم‌کالری الزاماً به معنای کاهش چربی پایدار نیست. علاوه بر این، کاهش وزن سریع می‌تواند خطر سنگ صفرا را افزایش دهد.
برای مدیریت وزن در بلندمدت، معمولاً برنامه‌ای مناسب‌تر است که بتوان آن را به‌صورت پایدار ادامه داد و هم‌زمان نیازهای تغذیه‌ای، فعالیت بدنی و شرایط پزشکی فرد را در نظر گرفت.
آیا رژیم hCG برای همه مناسب است؟
خیر.
به‌خصوص رژیم‌های بسیار کم‌کالری نباید بدون ارزیابی و نظارت متخصص اجرا شوند. نیازهای تغذیه‌ای و شرایط پزشکی افراد با یکدیگر متفاوت است و عواملی مانند بیماری‌های زمینه‌ای، داروهای مصرفی، سن، وضعیت هورمونی و میزان اضافه‌وزن می‌توانند بر انتخاب روش کاهش وزن تأثیر بگذارند.
اگر هدف شما کاهش وزن است، بهتر است به‌جای انتخاب یک رژیم بسیار محدودکننده بر اساس تبلیغات، ابتدا وضعیت بدن و هدف کاهش وزن شما ارزیابی شود.
جمع‌بندی؛ آیا رژیم hCG روش مناسبی برای لاغری است؟
رژیم hCG ترکیبی از مصرف hCG و یک رژیم بسیار کم‌کالری است. hCG برای کاهش وزن مورد تأیید FDA نیست و شواهد علمی کافی نشان نمی‌دهند که این هورمون باعث افزایش چربی‌سوزی، کاهش اشتها، لاغری موضعی، حفظ عضله یا افزایش کاهش وزن شود.
اگر فردی در رژیم hCG وزن کم کند، بخش اصلی این کاهش وزن را می‌توان با محدودیت شدید کالری توضیح داد. در مقابل، رژیم‌های بسیار کم‌کالری می‌توانند خطر کمبود مواد مغذی، اختلالات الکترولیتی، بی‌نظمی ضربان قلب و سنگ کیسه صفرا را افزایش دهند.
بنابراین، قبل از انتخاب رژیم hCG یا هر رژیم بسیار محدودکننده دیگری، بهتر است علت اضافه‌وزن، وضعیت تغذیه‌ای، شرایط جسمی و هدف کاهش وزن فرد بررسی شود و برنامه‌ای متناسب با نیازهای او تنظیم شود.
در کلینیک لاغری زروان نیز ارزیابی شرایط فرد می‌تواند نقطه شروع برنامه‌ریزی برای کاهش وزن باشد؛ زیرا یک برنامه مناسب کاهش وزن باید بر اساس وضعیت و نیازهای هر فرد تنظیم شود، نه صرفاً بر اساس یک رژیم عمومی یا تبلیغاتی.
سوالات متداول درباره رژیم hCG
آیا رژیم hCG واقعاً باعث لاغری می‌شود؟
کاهش وزن ممکن است در این رژیم اتفاق بیفتد، اما شواهد کافی وجود ندارد که hCG را عامل مستقل این کاهش وزن بدانیم. محدودیت شدید کالری عامل اصلی کاهش وزن در این رژیم‌هاست.
آیا hCG چربی شکم را آب می‌کند؟
خیر. شواهد علمی کافی برای تأثیر hCG بر کاهش چربی شکم یا لاغری موضعی وجود ندارد.
آیا hCG اشتها را کم می‌کند؟
شواهد کنترل‌شده تفاوت قابل‌توجهی در میزان گرسنگی میان hCG و دارونما نشان نداده‌اند؛ بنابراین نمی‌توان کاهش اشتها را یک اثر اثبات‌شده hCG دانست.
آیا قطره hCG برای لاغری مؤثر است؟
شواهد کافی برای اثربخشی قطره‌های hCG در کاهش وزن وجود ندارد و FDA هیچ محصول hCG را برای کاهش وزن تأیید نکرده است.
رژیم ۵۰۰ کالری چیست؟
رژیم ۵۰۰ کالری یک رژیم بسیار کم‌کالری است که در نسخه کلاسیک رژیم hCG استفاده می‌شد. چنین رژیمی برای استفاده خودسرانه مناسب نیست و در صورت استفاده پزشکی باید تحت نظارت متخصص باشد.
آیا رژیم hCG عوارض دارد؟
بله. بخشی از خطرات به رژیم بسیار کم‌کالری مربوط است و می‌تواند شامل کمبود مواد مغذی، اختلالات الکترولیتی، بی‌نظمی ضربان قلب و افزایش خطر سنگ کیسه صفرا باشد.
آیا hCG مورد تأیید FDA برای لاغری است؟
خیر. FDA هیچ فرآورده hCG را برای کاهش وزن تأیید نکرده است.
آیا کاهش وزن با رژیم hCG ماندگار است؟
شواهد کافی برای اثبات کاهش وزن پایدار با رژیم hCG وجود ندارد. برای مدیریت وزن در بلندمدت، برنامه‌ای متناسب با شرایط فرد و قابل‌ادامه اهمیت بیشتری دارد.
