درمان چاقی در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی | نقش اوزمپیک، مانجارو و داروهای GLP-1 در کاهش وزن و سلامت قلب
درمان چاقی در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی؛ جدیدترین یافتههای علمی
چاقی یکی از مهمترین عوامل خطر بیماریهای قلبی عروقی محسوب میشود و خطر ابتلا به نارسایی قلبی (Heart Failure یا HF) را به طور قابل توجهی افزایش میدهد. در سالهای گذشته بسیاری از پزشکان درباره توصیه کاهش وزن به بیماران مبتلا به نارسایی قلبی تردید داشتند، زیرا تصور میشد کاهش وزن ممکن است باعث ضعف عضلات، کاهش توده عضلانی یا بدتر شدن وضعیت بیمار شود.
اما امروزه شواهد علمی نشان میدهد که کاهش وزن اصولی و کنترلشده، نه تنها از بروز نارسایی قلبی جلوگیری میکند، بلکه در بسیاری از بیماران مبتلا به نارسایی قلبی، بهویژه افرادی که نارسایی قلبی با کسر جهشی حفظشده (HFpEF) دارند، باعث بهبود علائم، افزایش کیفیت زندگی و کاهش بستری در بیمارستان میشود.
در سال ۲۰۲۴ دو مقاله مروری مهم در معتبرترین مجلات قلب دنیا (JACC Heart Failure و Circulation: Heart Failure) منتشر شد که تمامی روشهای درمان چاقی در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی را بررسی کردهاند. در ادامه خلاصهای از مهمترین نتایج این مطالعات را مرور میکنیم.
ارتباط چاقی و نارسایی قلبی
چاقی فقط به معنای افزایش وزن نیست. تجمع چربی در بدن باعث ایجاد تغییرات گستردهای در سیستم قلب و عروق میشود که از جمله آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- افزایش فشار خون
- مقاومت به انسولین
- دیابت نوع دو
- التهاب مزمن بدن
- افزایش بار کاری قلب
- اختلال عملکرد عضله قلب
- بزرگ شدن قلب
در نتیجه افراد چاق نسبت به افراد با وزن طبیعی، احتمال بیشتری برای ابتلا به نارسایی قلبی دارند.
چرا پزشکان کمتر درباره کاهش وزن صحبت میکنند؟
یکی از مشکلات مهم در درمان چاقی، نگاه اشتباه نسبت به این بیماری است.
سالها تصور میشد که افراد چاق تنها با اراده بیشتر میتوانند وزن خود را کاهش دهند، در حالی که امروزه مشخص شده است:
- ژنتیک
- هورمونها
- سیستم تنظیم اشتها
- تغییرات مغزی
- سوختوساز بدن
همگی نقش مهمی در افزایش وزن دارند.
به همین دلیل چاقی امروزه یک بیماری مزمن شناخته میشود و مانند فشار خون یا دیابت نیاز به درمان علمی دارد.
آیا کاهش وزن برای بیماران مبتلا به نارسایی قلبی مفید است؟
براساس مطالعات جدید، پاسخ در بسیاری از بیماران بله است.
مزایای کاهش وزن عبارتاند از:
- کاهش فشار وارد شده به قلب
- بهبود عملکرد قلب
- کاهش تنگی نفس
- افزایش توانایی انجام فعالیتهای روزانه
- کاهش ورم بدن
- کاهش نیاز به داروهای ادرارآور
- کاهش احتمال بستری مجدد
- بهبود کیفیت زندگی
البته روش کاهش وزن باید متناسب با شرایط هر بیمار انتخاب شود.
بهترین روشهای کاهش وزن در بیماران قلبی
۱. اصلاح سبک زندگی
اولین قدم درمان همیشه تغییر سبک زندگی است.
این برنامه شامل موارد زیر است:
- رژیم غذایی متعادل
- کاهش کالری دریافتی
- مصرف سبزیجات بیشتر
- کاهش غذاهای فرآوریشده
- فعالیت بدنی منظم
- خواب کافی
- مدیریت استرس
مطالعات نشان دادهاند که رعایت همزمان رژیم غذایی و ورزش میتواند خطر ابتلا به نارسایی قلبی را کاهش دهد.
البته این روش نیازمند استمرار و پیگیری طولانیمدت است.
۲. داروهای جدید لاغری (GLP-1)
در سالهای اخیر داروهای خانواده GLP-1 Receptor Agonists تحول بزرگی در درمان چاقی ایجاد کردهاند.
مشهورترین این داروها عبارتاند از:
- سماگلوتاید (Semaglutide)
- تیرزپاتاید (Tirzepatide)
این داروها با:
- کاهش اشتها
- افزایش احساس سیری
- کاهش دریافت کالری
- بهبود کنترل قند خون
باعث کاهش وزن قابل توجه میشوند.
سماگلوتاید و نارسایی قلبی
مطالعه بزرگ SELECT نشان داد که مصرف هفتگی سماگلوتاید در افراد دارای اضافه وزن یا چاقی باعث کاهش خطر:
- سکته قلبی
- سکته مغزی
- مرگ ناشی از بیماریهای قلبی
میشود.
همچنین در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی نیز نتایج امیدوارکنندهای مشاهده شده است.
مطالعه STEP-HFpEF چه چیزی نشان داد؟
در بیماران مبتلا به HFpEF مصرف سماگلوتاید باعث شد:
- وزن بدن به طور قابل توجه کاهش یابد.
- تنگی نفس کمتر شود.
- توانایی فعالیت روزانه افزایش پیدا کند.
- کیفیت زندگی بهتر شود.
- سطح NT-proBNP (یکی از مهمترین شاخصهای نارسایی قلبی) کاهش پیدا کند.
- نیاز به مصرف داروهای مدر کمتر شود.
این یافتهها نشان میدهد کنترل چاقی میتواند بخشی از درمان نارسایی قلبی باشد.
آیا داروهای لاغری برای همه بیماران قلبی مناسب هستند؟
خیر.
هنوز مطالعات کافی درباره بیماران مبتلا به نارسایی قلبی با کاهش کسر جهشی (HFrEF) وجود ندارد.
در بیماران دارای نارسایی قلبی شدید یا ناپایدار، این داروها باید فقط با نظر متخصص قلب و تحت پایش دقیق استفاده شوند.
۳. جراحی چاقی
جراحی متابولیک یا باریاتریک یکی از مؤثرترین روشهای درمان چاقی شدید محسوب میشود.
مطالعات نشان دادهاند که این جراحی میتواند:
- خطر ابتلا به نارسایی قلبی را تقریباً ۵۰ درصد کاهش دهد.
- میزان بستری ناشی از نارسایی قلبی را کمتر کند.
- احتمال مرگومیر را کاهش دهد.
البته انتخاب بیمار مناسب اهمیت زیادی دارد و تصمیمگیری باید توسط تیم درمان انجام شود.
داروهای جدید لاغری (GLP-1)؛ از اوزمپیک تا مانجارو
در سالهای اخیر، داروهای نوین درمان چاقی که بر پایه هورمونهای تنظیمکننده اشتها طراحی شدهاند، تحول بزرگی در درمان اضافه وزن و چاقی ایجاد کردهاند. این داروها با کاهش اشتها، افزایش احساس سیری، کند کردن تخلیه معده و بهبود کنترل قند خون، به کاهش وزن مؤثر و پایدار کمک میکنند.
امروزه شناختهشدهترین داروهای این گروه عبارتاند از:
- اوزمپیک (Ozempic)؛ حاوی سماگلوتاید (Semaglutide) و از خانواده داروهای GLP-1
- وگووی (Wegovy)؛ حاوی سماگلوتاید با دوز مخصوص درمان چاقی
- مانجارو (Mounjaro)؛ حاوی تیرزپاتاید (Tirzepatide) که به طور همزمان گیرندههای GLP-1 و GIP را فعال میکند.
- زپباند (Zepbound)؛ حاوی تیرزپاتاید و مخصوص درمان چاقی
- اسپارتینا (Spartina)؛ یکی از برندهای موجود در بازار ایران که بسته به نوع فرآورده، معمولاً حاوی تیرزپاتاید یا سماگلوتاید است.
مطالعات نشان دادهاند که داروهای حاوی سماگلوتاید میتوانند به طور متوسط حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد و داروهای حاوی تیرزپاتاید در برخی افراد ۱۵ تا ۲۲ درصد یا بیشتر از وزن بدن را در صورت همراهی با رژیم غذایی و فعالیت بدنی کاهش دهند.
نقش این داروها در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی
مطالعه بزرگ SELECT نشان داد که مصرف هفتگی سماگلوتاید در افراد دارای اضافه وزن یا چاقی، علاوه بر کاهش وزن، خطر بروز سکته قلبی، سکته مغزی و مرگ ناشی از بیماریهای قلبی-عروقی را نیز کاهش میدهد.
همچنین در مطالعه STEP-HFpEF، بیماران مبتلا به نارسایی قلبی با کسر جهشی حفظشده (HFpEF) که سماگلوتاید دریافت کرده بودند، کاهش وزن قابلتوجه، بهبود تنگی نفس، افزایش توانایی انجام فعالیتهای روزانه، کاهش سطح NT-proBNP و کاهش نیاز به داروهای ادرارآور را تجربه کردند.
در مورد تیرزپاتاید نیز نتایج مطالعات جدید نشان میدهد که این دارو میتواند کاهش وزن بیشتری نسبت به سماگلوتاید ایجاد کند و احتمال دارد در آینده نقش مهمتری در درمان بیماران مبتلا به چاقی و نارسایی قلبی داشته باشد، هرچند همچنان تحقیقات بیشتری درباره اثربخشی و ایمنی آن در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی، بهویژه نوع HFrEF، در حال انجام است.
نکته مهم: مصرف اوزمپیک، مانجارو، اسپارتینا یا سایر داروهای این گروه باید فقط با تجویز پزشک انجام شود. این داروها برای همه افراد مناسب نیستند و در بیماران مبتلا به برخی بیماریها مانند سابقه پانکراتیت، سرطان مدولاری تیروئید یا سندرم MEN2 ممکن است منع مصرف داشته باشند. همچنین بهترین نتیجه زمانی حاصل میشود که مصرف دارو همراه با رژیم غذایی سالم، فعالیت بدنی منظم و اصلاح سبک زندگی باشد.
کدام بیماران مبتلا به نارسایی قلبی کاندید مناسبی برای درمان چاقی هستند؟
براساس راهنماهای جدید:
افراد دارای اضافه وزن (BMI بین ۲۵ تا ۳۰)
در حال حاضر شواهد کافی برای توصیه کاهش وزن اجباری وجود ندارد، اما رعایت سبک زندگی سالم توصیه میشود.
چاقی درجه یک (BMI بین ۳۰ تا ۳۵)
در بیماران مبتلا به HFpEF کاهش وزن، بهویژه با داروهای GLP-1، میتواند مفید باشد.
چاقی درجه دو و سه (BMI بالاتر از ۳۵)
در این افراد کاهش وزن با دارو یا جراحی میتواند به بهبود علائم و کاهش عوارض نارسایی قلبی کمک کند.
چه افرادی نباید از داروهای GLP-1 استفاده کنند؟
مصرف این داروها برای برخی افراد ممنوع یا نیازمند احتیاط ویژه است، از جمله:
- سابقه پانکراتیت
- دیابت نوع یک
- افت قند خون شدید
- سابقه حساسیت به داروهای GLP-1
- سابقه شخصی یا خانوادگی سرطان مدولاری تیروئید
- سندرم MEN2
پیش از شروع درمان، پزشک باید وضعیت قلب، عملکرد کلیه، داروهای مصرفی و شرایط عمومی بیمار را به دقت بررسی کند.
درمان چاقی فقط با دارو امکانپذیر نیست
متخصصان تأکید میکنند که حتی بهترین داروهای لاغری نیز بدون اصلاح سبک زندگی، نتیجه پایداری ایجاد نمیکنند.
یک برنامه درمانی کامل باید شامل موارد زیر باشد:
- رژیم غذایی اصولی
- فعالیت بدنی منظم
- آموزش تغذیه
- حمایت روانشناختی
- پیگیری منظم پزشک
- کنترل بیماریهای زمینهای مانند دیابت و فشار خون
آینده درمان چاقی در بیماران قلبی
در حال حاضر مطالعات جدیدی درباره داروهای نوین مانند تیرزپاتاید (Tirzepatide) در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی در حال انجام است و نتایج اولیه امیدوارکننده به نظر میرسد.
با این حال، هنوز برای بیماران مبتلا به نارسایی قلبی شدید یا کاهش شدید عملکرد قلب، تحقیقات بیشتری مورد نیاز است تا ایمنی و اثربخشی این درمانها به طور کامل مشخص شود.
دستگاههای لاغری برای بیماران قلبی
RF (رادیوفرکانسی)
در افرادی که:
- بیماری قلبی پایدار دارند.
- فشار خون و نارسایی قلبی کنترل شده است.
- پزشک معالج اجازه داده است.
معمولاً انجام RF روی بدن منع مطلق ندارد.
اما نباید در این افراد انجام شود:
- افراد دارای ضربانساز قلب (Pacemaker) یا ICD.
- نارسایی قلبی شدید یا کنترلنشده.
- آریتمیهای کنترلنشده.
- بیماری حاد قلبی یا سکته قلبی اخیر.
جمعبندی
چاقی یکی از مهمترین عوامل خطر ابتلا به نارسایی قلبی است و درمان آن میتواند نقش مهمی در پیشگیری و کنترل این بیماری داشته باشد. شواهد علمی جدید نشان میدهد که کاهش وزن از طریق اصلاح سبک زندگی، داروهای نوین مانند سماگلوتاید و در برخی موارد جراحی چاقی، میتواند باعث بهبود علائم، افزایش کیفیت زندگی و کاهش بستری در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی، بهویژه نوع HFpEF، شود.
با این حال، انتخاب بهترین روش درمان باید بر اساس شرایط هر فرد، نوع نارسایی قلبی، شدت بیماری، شاخص توده بدنی (BMI) و سایر بیماریهای همراه انجام شود. بنابراین توصیه میشود بیماران پیش از شروع هرگونه برنامه کاهش وزن، با متخصص قلب و متخصص تغذیه مشورت کنند تا درمانی ایمن، مؤثر و پایدار داشته باشند.
سوالات متداول
آیا کاهش وزن باعث بهبود نارسایی قلبی میشود؟
در بسیاری از بیماران مبتلا به HFpEF، کاهش وزن میتواند علائم بیماری، ظرفیت فعالیت بدنی و کیفیت زندگی را بهبود دهد و احتمال بستری مجدد را کاهش دهد.
بهترین داروی لاغری برای بیماران قلبی چیست؟
داروهای خانواده GLP-1 مانند سماگلوتاید در مطالعات اخیر نتایج امیدوارکنندهای داشتهاند، اما تجویز آنها باید فقط توسط پزشک انجام شود.
آیا همه بیماران مبتلا به نارسایی قلبی میتوانند از آمپولهای لاغری استفاده کنند؟
خیر. در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی شدید، برخی انواع HFrEF یا افرادی که منع مصرف دارند، استفاده از این داروها ممکن است مناسب نباشد.
آیا جراحی چاقی برای بیماران قلبی خطرناک است؟
در بیماران منتخب و تحت نظر تیم تخصصی، جراحی چاقی میتواند ایمن باشد و حتی خطر نارسایی قلبی و بستریهای آینده را کاهش دهد.
آیا رژیم غذایی به تنهایی برای کاهش وزن کافی است؟
رژیم غذایی و فعالیت بدنی پایه اصلی درمان چاقی هستند، اما در برخی افراد، استفاده از دارو یا جراحی نیز برای دستیابی به کاهش وزن مؤثر و پایدار ضروری است.
